Үш жұп, төрт сұрақ
Суреттер — стильдендірілген иллюстрациялар. Сабақта нақты фотосуреттер қолдану үшін әр карточкадағы «Фото қою» батырмасын басыңыз.
Шекараны жылжытып, айырманы табыңыз
Бір кадрдың сол жағы — Маңғыстау, оң жағы — Марс. Пішін ұқсас болса да, түсіне, жарығына, масштабына назар аударыңыз.
Ұқсас үдеріс, мың есе басқа өлшем
Логарифмдік шкала: әр бөлік алдыңғысынан 10 есе үлкен. Торыш шары мен Марстың «көкжидегі» бір механизммен өсуі мүмкін, бірақ өлшемдері мүлде басқа.
Суретке қарап «бірдей» деу оңай. Масштабты білмей тұрып, үдерісті салыстыру — алғашқы тұзақ.
Жұптастыр, дәлелде, тексер
Маңғыстау нысанын Марс бедеріне сүйреңіз (немесе екеуін кезекпен басыңыз). Марс жағында бір артық карточка бар: ол — тез қорытынды жасауға арналған тұзақ.
Бір Маңғыстау нысанын таңдаңыз.
Жұп құрған соң, мұнда өз дәлеліңізді жазып, дәлел деңгейін болжайсыз.
Қаншалықты сенуге болады?
Картадағы әр жұпқа 1-ден 3-ке дейін баға қойылады. Баға ұқсастықтың күшін емес, Марс туралы деректің сапасын көрсетеді.
1 · Сыртқы ұқсастық
Тек суреттегі пішін ұқсайды. Жыныс құрамы, жасы, түзілу ортасы белгісіз.
Мысал: Кидония «беті», 19762 · Орбиталық дерек
Жоғары ажыратымды суреттер, спектрлер, биіктік карталары бар. Бірақ жынысқа ешкім қол тигізбеген.
Мысал: Эолида мезалары3 · Тікелей өлшем
Ровер жынысты микроскоппен қарап, спектрометрмен талдаған немесе бұрғылаған.
Мысал: Opportunity, CuriosityКарта нені істей алмайды
Авторлық карта ғылыми зерттеудің қорытындысын түсіндіру құралы болып саналады. Ол нақты геологиялық картаның орнына жүрмейді және барлық нысандардың пайда болу себебін түпкілікті анықтай алмайды.
- Иллюстрациялар схемалық: түстер мен пропорциялар шамамен берілген.
- Маңғыстау нысандарының жасы туралы дереккөздер әртүрлі мәлімет береді (мысалы, Торыш конкрецияларына 40–60 млн жылдан 230 млн жылға дейінгі бағалар кездеседі). Нақты жасты ғылыми басылымнан тексеру керек.
- Марс бедерлерінің көпшілігі ғарыштан ғана зерттелген, сондықтан «мүмкін үдеріс» — гипотеза.